Groencontact 2026/2

Door het Vlaamse landschap slingeren duizenden kilometers bermen, dijken en taluds. Geen restzones, maar potentiële levensaders voor biodiversiteit. Wilde bloemen, insecten, amfibieën en kleine zoogdieren vinden er voedsel, beschutting en verbinding in een versnipperd landschap. Daar wringt het schoentje. Want die kansen gaan nog te vaak letterlijk naar de knoppen, onder het geweld van de klepel maaier. In veel meerjarenplanningen wordt budget voorzien voor de aankoop van nieuwe machines. Net daar staan besturen voor een cruciale keuze: welke maaimachine koop je en welk beheer kies je daarmee impliciet? Want maaien is nodig. Zonder beheer verdwijnen bloemrijke bermen onder struiken en bomen. Gericht maaien houdt de bodem schraal en geeft kansen aan flora en fauna. Niet het maaien is het probleem, wel hoe, wanneer en waarmee je het doet.

Met deze nieuwe rubriek ‘Groencontact breekt uit’ willen we onze blik op openbaar groen verruimen. Graag geven wij hier forum aan experten, binnen- of buiten land, om even hun visie te geven op openbaar groen-, klimaat-, water beleid van de komende jaren. Waarvoor staan we de komende jaren? Wat zijn de oplossingen?

Een klimaatbestendige leefomgeving is voor veel steden een beleidsprioriteit geworden. Antwerpen trekt met zijn tuinstraten, Zuidpark en Scheldekaaien internationaal de aandacht en schakelt nu een versnelling hoger naar het wijkniveau. De wijkplannen water en groen moeten een kader bieden voor de aanpak aan wateroverlast, droogte, hitte en groentekorten. Deze wijkplannen zullen in hoge mate het uitzicht en de functie van de toekomstige publieke ruimte bepalen. Over vijf jaar moet de visie voor een klimaatbestendige stad voor het volledige Antwerpse grondgebied klaar zijn.

Met de update van het vrijstellingsbesluit staan lokale besturen voor een duidelijke keuze: de algemene regels volgen, of bewust kiezen voor een lokale verstrenging. Welke keuze je ook maakt, bijsturen of herbeginnen, dit is hét moment om stil te staan bij je ambities rond boombeleid. Want de keuzes die je vandaag vastlegt, bepalen mee hoeveel ruimte bomen morgen krijgen in jouw gemeente.

In december vorig jaar werd tijdens een academische zitting in Breda het nieuwe Jaarboek Landschapsarchitectuur en stedenbouw 2025 voorgesteld aan het publiek. Dit was voornamelijk een treffen met de jury, vakgenoten, ontwerpers-studiebureaus en ook wethouders en omgevingsambtenaren. De vele voorbeeld stellende projecten van het Jaarboek zijn een ideale benchmarking. We zien in Nederland, maar ook in Vlaanderen duidelijk evoluties, trends: van een dode stad evolueren we naar een levende stad met groenelementen als fysieke dragers van onze ruimtelijke planning. Het Jaarboek is daarmee hoopvolle literatuur.

Op maandag 17 juni 2024 werd de Natuurherstelverordening in de Raad van de Europese Unie goedgekeurd. De Natuurherstelwet focust op natuurherstel, vergroening van steden, vrijstromende rivieren, bestuivers, landbouw- en bosbiodiversiteit. Het gaat niet alleen om méér natuur, maar vooral om betere natuur. Het is een verordening, wat betekent dat ze bindend is en rechtstreeks toepasselijk is in elke Europese lidstaat. Tegen september 2026 moet elke lidstaat een natuurherstelplan opmaken. Daarna volgt nog een openbaar onderzoek. Het finale plan moet ingediend worden tegen september 2027.

Kuurne is een sterk verharde gemeente, wat de nood aan ontharding, klimaatadaptatie en kwalitatief buurtgroen bijzonder groot maakt. Tegelijk beschikt de gemeente over belangrijke groene troeven. Het Vlaspark met de Heulebeek en de Leiemeersen biedt ruimte voor natuurontwikkeling. De Groene Long in het centrum, vervult dan weer een meer recreatieve functie, met wandelpaden, ezeltjes (Kuurnse folklore), een moestuin, een speellandschap en mogelijkheden voor natuureducatie. De oude Leiearm is een natuurreservaat dat niet vrij toegankelijk is en enkel onder begeleiding kan worden bezocht. Het beheer ervan gebeurt door Natuurpunt De Vlasbek.

Wie in Bree rondkijkt, ziet het meteen: hier zit een ploeg achter die weet wat ze doet. Van bloemenweides tot geveltuinen, van begraafplaatsen tot voedselbosjes… de groendienst van Bree draait op volle toeren. Of zoals ze zichzelf noemen: het Green Dreamteam. 

Onze lesgever Peter doorkruiste de voorbije jaren Vlaanderen om vormingen te geven aan groendiensten. Eén aandachtspunt kwam telkens terug: materiaal maakt het verschil. Degelijk gereedschap bepaalt de efficiëntie, het werkcomfort en de veiligheid. Na het handgereedschap en de heggeschaar zoomen we in op een veelzijdige krachtpatser: de bosmaaier. Mits correct gebruik maakt die het verschil tussen ruw werk en doordacht beheer.

Op 18 augustus 2024 trad de Europese Natuurherstelverordening (NHV) officieel in werking. Deze verordening, een hoeksteen van de Europese Green Deal, legt juridisch bindende doelstellingen op aan alle lidstaten om het verlies aan natuur structureel om te keren en te werken aan herstel.

We overladen onze lokale besturen, van ambtenaar tot technische medewerker, met sterke beheerplannen: technisch correct, ecologisch onderbouwd en ambitieus. Toch belanden ze vaak in een kast of digitale map. Waarom? Omdat de brug naar de praktijk ontbreekt. Digitalisering is voor mij echter meer dan techniek; het is een manier om organisaties menselijker, veerkrachtiger en meer verbonden te maken.

Op ons eerste centrumstedenoverleg van het jaar, op 11 maart 2026, hadden we mevrouw Goedele Van der Spiegel, administrateur-generaal (CEO) van het Agentschap voor Natuur en Bos, te gast. We nodigden haar uit met de vraag: wat kunnen centrumsteden de komen de jaren verwachten van ANB? Maar ook: welke verwachtingen hebben lokale besturen van ANB?

Wie bij een groendienst werkt, voelt dagelijks de druk op de publieke ruimte. Bewoners verwachten verzorgd groen, veilige speelplekken en leefbare parken, terwijl budgetten en personeelscapaciteit onder spanning staan. Wat daarbij vaak onderbelicht blijft: een groot deel van het groenpotentieel in steden en gemeenten ligt niet op openbaar domein, maar op privaat en semipubliek terrein. Tuinen, schoolcampussen, zorgsites, bedrijventerreinen en binnentuinen vormen samen een enorme, maar vaak onbenutte groene ruimte.

• Nachtelijke buitenverlichting | Inspiratiegids voor openbare besturen | Alle Vlaamse provincies en diverse organisaties
• Speelnatuur in tuin en stad | Een inspirerend handboek voor het ontwerpen en realiseren van groene buitenruimtes | Denise Enthoven

Zijn er goede bomen en slechte bomen? Wat maakt een boom “slecht”? Hoe zorg je ervoor dat je geen bomen in de grond steekt waar je achteraf spijt van hebt? Bij het keuren van bomen die worden geleverd, kunt u zich bij baseren op de kwaliteitsnormen van de Vlaamse overheid, zoals opgenomen in het Standaardbestek 200 en 250 voor de wegenbouw en in het Technisch Vademecum Bomen (ANB). Hier zijn expertises van groenmedewerkers, boomspecialisten en boomkwekers verzameld. Maar de info staat verspreid over verschillende documenten en zijn niet altijd in begrijpbare taal beschreven.

Bomen staan tijdens werken, werven en manifestaties vaak onder zware druk. Ondanks de groeiende aandacht voor groenbeheer blijkt de boom nog te vaak benaderd te worden als een obstakel in plaats van als een levend organisme. Dit zakboekje wil daar verandering in brengen. Het is een praktische gids van 40 pagina’s met heldere gebods- en verbodsbepalingen die ontwerpers, boombeheerders en toezicht houders helpen om bomen correct en doeltreffend te beschermen.

"Laten we een stad bouwen met een toren die tot in de hemel reikt. Dan worden we heel beroemd. En als we in die stad blijven, raken we niet over de hele aarde verspreid." (Genesis 11:4)

Nooit gedacht dat ik een column zou aftrappen met een citaat uit het Oude Testament. Toch borrelde het spontaan op. Want wie vandaag de gang van zaken in het Vlaamse of lokale omgevingsbeleid gadeslaat, ziet eigenlijk vooral een moderne herwerking van de Babylonische spraakverwarring. Aan tafel streeft iedereen steevast naar “het meest duurzame beleid ooit” of “een duurzaam, groen project”, maar we lijken in de verste verte niet meer te begrijpen wat de ander daar precies mee bedoelt.