Nieuw vrijstellingsbesluit
Keuzemenu kapvergunningen: minder variatie, meer duidelijkheid
Wie in Vlaanderen een boom wil vellen, belandt al snel in een juridisch kluwen. Bosdecreet, Natuurdecreet, Onroerenderfgoeddecreet, Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO)… lopen door elkaar, aangevuld met lokale verordeningen. Zelfs voor openbare besturen is het vaak zoeken, laat staan voor burgers. Met het nieuwe vrijstellingsbesluit probeert Vlaanderen hier wat duidelijkheid in scheppen.
Gaat het om bomen die niet in bos staan, dan kom je al snel terecht bij de VCRO. De basisregel is eenvoudig: Heeft een boom een stamomtrek van meer dan 1 meter, gemeten op 1 meter hoogte? Dan is een omgevingsvergunning vereist om hem te vellen. Duidelijk, zou je denken. Of toch niet?
De beruchte 15-meterregel
Het vrijstellingsbesluit van de Vlaamse Regering legt enkele uitzonderingen vast, waaronder de fameuze 15-meterregel. Binnen een straal van 15 meter rond een vergunde woning, gebouw of bedrijfsgebouw is geen kapvergunning nodig. Vaak tot ongenoegen van beleidsmakers, want tuinen worden immers steeds kleiner, waardoor veel bomen automatisch binnen die 15-meter-zone vallen en dus zonder vergunning kunnen verdwijnen. Nu, daar stopt het echter niet.
Wildgroei aan lokale regels
Veel steden en gemeenten probeerden daarom via lokale verordeningen strengere regels in te voeren, door bijvoorbeeld ook bomen met een kleinere stamomtrek vergunningsplichtig te maken.
Dat leidde tot een versnipperd landschap aan regels waarin burgers en beheerders vaak niet meer wisten wat waar gold. Zelfs voor beleidsmakers was het soms zoeken, want verordeningen die na 2009 werden opgesteld, bleken juridisch niet altijd sluitend. Bijsturing was dus nodig.
Twee knoppen om aan te draaien
Op 6 februari 2026 keurde de Vlaamse Regering definitief een wijzigingsbesluit goed, dat vanaf 1 maart 2026 geldt. De basisregel blijft bestaan, maar lokale besturen krijgen opnieuw ruimte om bijkomende vergunningsplichten in te voeren, binnen een strikt Vlaams kader.
Een vergunning kan verplicht worden voor het vellen van:
- dikke bomen binnen 15 meter van een woning of gebouw
- dunnere bomen buiten die 15 meter-zone
- dunnere bomen binnen die 15 meter-zone
Hierbij geldt:
- Dik = stamomtrek groter dan 1 meter
- Dun = stamomtrek tussen 50 cm en 1 meter
Andere categorieën zijn niet toegelaten. In de praktijk kunnen lokale besturen dus nog aan twee knoppen draaien.
- Overal op de huiskavel
- Enkel buiten de 15 meter-zone (standaard)
- Vanaf welke stamomtrek?
- Vanaf 1 meter stamomtrek (standaard)
- Of vanaf 50 cm stamomtrek
De bedoeling is duidelijk: het aantal mogelijke varianten sterk beperken en tegelijk toch lokale beleidsruimte behouden.
Oude verordeningen op de schop
Wat gebeurt er dan met alle bestaande verordeningen? Wel daarvoor geldt een overgangsregeling.
Lokale besturen moeten hun regels in overeenstemming brengen met de VCRO tegen 6 februari 2028. Regels die tegen die datum niet zijn aangepast én niet voorkomen op de toegelaten lijst, verdwijnen automatisch. Als je met oudere, strengere bepalingen zit, krijg je zo twee jaar de tijd om de verordeningen aan te passen.
Erfgoed: het extra slot op de deur
Lokale besturen kunnen daarnaast een vergunningsplicht invoeren voor het verwijderen van houtige beplantingen met erfgoedwaarde of voor werken aan beschermd of waardevol onroerend erfgoed. Voor niet-beschermd erfgoed moet duidelijk worden afgebakend waar die verplichting geldt; een algemene regeling voor het hele grondgebied is niet mogelijk.
Tijd om lokale regels te herbekijken
Met deze regeling probeert Vlaanderen de wildgroei aan lokale kapregels terug te dringen zonder lokale besturen volledig buitenspel te zetten. Er komt geen uniforme Vlaamse kapnorm, maar wel een beperkt kader waarbinnen lokale keuzes mogelijk blijven. Voor burgers en beheerders betekent dat hopelijk minder verrassingen: een herkenbaar aantal regels dat in heel Vlaanderen terugkomt.
Voor lokale besturen is dit meteen ook een goed moment om hun bestaande verordeningen opnieuw te bekijken. Kloppen ze nog met het nieuwe kader? Zijn de regels nog duidelijk voor inwoners? Diegene die vandaag nog geen verordening hebben, krijgen bovendien de kans om nu een helder en juridisch stevig kader uit te werken. En minstens even belangrijk: vinden burgers die informatie gemakkelijk terug? Heldere communicatie op de website kan heel wat discussies en frustraties voorkomen. Als de regels duidelijk zijn vóór iemand naar de kettingzaag grijpt, wint uiteindelijk iedereen daarbij.
Zit je nog met vragen, bedenkingen of onduidelijkheden?
Mail naar leen@vvog.info of schrijf je in voor de 'Ronde van Vlaanderen' van de VVOG dit voorjaar ‘Door de bomen de wet weer zien’ (27/03/26 Torhout – 08/05/26 Aarschot – 05/06/26 Antwerpen)
